تبلیغات
حماســـه ســــــازان 92 - آثار تکلیف گرایی ازدیدگاه امام خمینی (ره )

 

آثار تکلیف گرایی ازدیدگاه امام خمینی (ره )


 دردیدگاه امام محرک اساسی انسان درحرکت های مختلف چیزی جز انجام وظیفه الهی نیست . همه اغراض دیگری که گاهی سیاستمدار را به عمل سیاسی وامی دارد ، حتی اغراضی که از درجه ای ازمشروعیت نیز برخوردارند ، باید تحت الشعاع انگیزه ادای تکلیف باشند . شکست و پیروزی در پرتو ادای تکلیف یا عدم آن تحقق می یابند و محوراساسی دراین امور چیزی جز ادای تکلیف و وظیفه الهی نیست .


امام خمینی (ره )

گرچه حضرت امام تکلیف گرایی را همراه با تشخیص مصلحت اعمال می کردند و در این میان نیز اوصاف ویژه ایشان ازجمله شجاعت و ایمان مذهبی شدید به راه و هدف همواره ازعوامل موفقیت محسوب می شده است ، اما آنچه علی القاعده فرع بر دیدگاه تکلیف گرایانه است و یا حضرت امام خود در این نکته اشاره کرده اند ، به عنوان آثار تکلیف گرایی ایشان معرفی می شود . به بعضی ازآثار اشاره می کنیم :

1 – اطمینان و آرامش روحی : اولین اثر مثبت و مهم دیدگاه حضرت امام رسیدن به آرامش درونی است وسیره عملی امام نشانگر این نکته است . هنگامی که ایشان را در سال های اول شروع نهضت اسلامی شبانه دستگیرکردند و به سوی تهران گسیل داشتند ، از ایشان نقل شد که ماموران رژیم شاه درمسیر دچار اضطراب و وحشت بودند و من آنها را دلداری می دادم .

درکلام دیگری حضرت امام در نفی ترس و اضطراب درونی درپرتو ادای تکلیف الهی می فرمایند :

« اگر ما برای مقاصد اسلامی ، برای مقاصدی که انبیاء خودشان را به آب و آتش زدند ، اولیای عظام خودشان را به کشتن دادند ، علمای بزرگ اسلام را آتش زدند ، سربریدند ، حبس کردند ، تبعید کردند ، حبس های طولانی

کردند ، اگر چنانچه ما برای مقاصد اسلام بترسیم ، دین نداریم ... ازچه بترسیم ؟ آن باید بترسد که غیر از این عالم جایی ندارد .» ( امام خمینی ، صحیفه نور، ج 1، ص 72) 

حضرت امام نه تنها خود در سایه عمل به تکلیف الهی از آرامش و اطمینان روحی برخوردار بودند ، بلکه به کسانی که در مشکلات دوران مبارزه اظهار دلتنگی می نمودند این توصیه را تکرار می کردند.

 2 – احساس پیروزی درهمه حالات : گرچه هرعمل سیاسی به منظور رسیدن به نتیجه ای خاص صورت می پذیرد و آن نتیجه با توجه به عوامل گوناگون حاصل می شود وگاه نیز بدست نمی آید و لذا یک سیاستمدار همواره در یک بازی به سر می برد که احتمال برد و باخت در آن وجود دارد ، اما در دیدگاه تکلیف گرا آنچه تحلیل نهایی پیروزی و شکست را می نمایاند به نفس مکلف بستگی دارد و نیتی که برطبق آن عمل خویش را انجام داده است . اصولاً حصول شکست به خود شخص بستگی دارد نه شرایط خارجی ، حضرت امام دراین زمینه بیانات زیادی دارند که به بعضی از آنها توجه می کنیم :

« ما نباید نگران باشیم که مبادا شکست بخوریم ، باید نگران باشیم که مبادا به تکلیف عمل نکنیم . نگرانی ما ازخود ماست . اگر ما به تکالیفی که خدای تبارک و تعالی برای ما تعیین کرده عمل بکنیم باکی از این نداریم که شکست بخوریم چه از شرق و چه از غرب ، چه داخل و چه خارج ، و اگر به تکلیف خودمان عمل نکنیم شکست خورده هستیم ، خودمان خودمان را شکست داده ایم .»( همان ، ج 22 ، ص 71 ) .

اصولاً حضرت امام رسیدن به مقاصد را به دست اراده الهی دانسته ، به صرف انجام وظیفه نتیجه ای را که تحت قدرت مکلف است حاصل شده می دانند . دراین باره می فرمایند.

« اگرانسان به وظیفه الهیه موفق شود نتیجه حاصل است ، به نتیجه منظوره برسد یا نه ... وصول به مقاصد و عدم آن بسته به اراده الهیه است و بر ما تکلیفی نیست .» ( همان )

3 – استقبال از خطر و عدم توجه به میزان کامیابی : سیاست ورزانی که بدون دیدگاه مورد نظر به افعال سیاسی خود می اندیشند تهور و بی باکی چندانی نمی توانند داشته باشند . اگر گاهی نیز از بعضی خطرات استقبال کنند به بزرگ بودن نتیجه و احتمال دستیابی بدان می اندیشند و با چنین محاسبه ای کار را انجام می دهند .

حضرت امام دردیدگاه خویش ، پس از تشخیص وظیفه ، از هیچ خطری هراس نداشتند و رمز پیروزی و موفقیت ایشان نیز در بسیاری از مقاطع در همین نکته نهفته بود . درباره لزوم مبارزه با صدام ایشان چنین فرمودند :

« صدام چه رفتنی باشد چه نرفتنی ، ما یک تکلیف داریم ادامی کنیم ، ملت ما ، ارتش ما ، سپاه ما و همه قوای مسلحه مایک تکلیف دارند ادا می کنند ... جنگ ما مثل نماز تکلیف است و برای ما اهمیتش از فروع دین بیشتراست .»( همان ، ج 20 ، ص 48 )

حضرت امام درباره امکان شهادت و خونریزی در مبارزه با شاه ، صریحاً این موضوع را پذیرفته بودند ودرجواب به آن تکالیف الهی را مطرح می کردند .

« ما از اینکه یک عده ای کشته از ما یا یک عده ای از اینها را بکشیم باکی نداریم ، برای اینکه ما برطبق تکلیف داریم عمل می کنیم .» ( همان ، ج 3 ، ص 184 )

امام

4 – قاطعیت و طرد مسامحه :

لازمه دیگر دیدگاه فوق ترک مسامحات عرفی و دیپلماتیک است ، چرا که پس ازتشخیص وظیفه شرعی دیگر جایی برای ملاحظات سیاسی و ... وجود ندارد .

در واپسین روزهای انقلاب اسلامی درمقابل دیدگاه لزوم براندازی رژیم پهلوی و تشکیل حکومت اسلامی دیدگاههای دیگر نیز مطرح بود . بعضاً به شورای سلطنت یا حفظ دولت و عمل به قانون اساسی زمان شاه و ... رضا می داند و به عنوان توصیه به پاریس می رفتند تا بلکه امام را نیز به این نوع مماشات و مسامحه وا دارند . حضرت امام ضمن نقل این واقعه می فرمایند :

« درپاریس هم بعضی خیر اندیشان و افرادی که ملتفت قضایا نبودند می آمدند و می گفتند که نمی شود ، دیگر امکان ندارد ، دیگر شما یک فکرمثلاً بکنید که یک تنازلی بکنید واینها ... من به آنها گفتم ما تکلیف داریم ادا می کنیم ، می شود و نمی شود برای مامطرح نیست .» ( همان ، ج 3 ، ص 182) 

حضرت امام ازاین واقعه بارها یاد کرده اند ودرمواقعی که می خواستند قاطعیت درتصمیم گیری و عدم تحت  تاثیر بودن خودرا اعلام دارند ، به این مساله اشاره می کردند به کلام زیرتوجه می کنیم:

 «اگر بنابود من تحت  تاثیر واقع شده بودم از اول بنا نبود ، نباید اصلاً وارد بشوم درکار ، با اینکه به من خیرخواهی کردند الی ماشاء الله ، خوب درپاریس هم که بودم خیرخواهی زیاد شد لیکن دیدم که یک تکلیف است که ما ادا می کنیم .» ( همان ، ج 17 ، ص 181 )

5- جدیت بیشتر درانجام وظیفه : اگر انجام کاری برای غیرخدا باشد به همان اندازه که غیرخدا علم و احاطه کمتری دارد و از تقدس و الزام آوری کمتری برخوردار است ، انجام کار برای او در جهت به دست آوردن رضایش ازجدیت کمتربرخورداراست .

مسوولیت هایی که فقط درمقابل قانون یا در برابر جمعی است که شخص را نماینده خویش قرارداده اند . چون دراعماق جان انسان رسوخ نمی کند ، به سادگی امکان شانه خالی کردن از زیر بار آنها فراهم می شود .اما درصورتی که عمل سیاسی یک وظیفه " شرعی " شد ، درنتیجه انجام آن به عنوان وظیفه دینی که درصورت اهمال قبل از هر کس باید پاسخگوی خداوند حکیم و خبیر باشد ، از استحکام بیشتری برخوردار است .

حضرت امام درپاسخ به کسانی که درمقاطع مختلف از ایشان درخواست مسامحه داشتند به مسوولیت الهی قبل از هر چیز اشاره می کردند . هنگامی که خبرنگاری ازحضرت امام درباره امکان سازش و مسامحه با بازماندگان رژیم سلطنتی سوال می کند ایشان ضمن طرد قاطع مسامحه می فرمایند :

« این یک تکلیف الهی است ودرصورت سکوت مسوول خدا خواهیم بود.» ( همان ،ج4 ، ص 29)  

درتفسیر موضع مردم و مسوولان و اشاره به جایگاه شرعی هرکدام ، حضرت امام همه آنها را درمقابل خداوند مسوول می دانند وچون حاکم حکومت می کند وظایف و واجبات بیشتری را برای اوقائل می شوند .

دراین باره ایشان می فرمایند :

« اساساً حکومت کردن و زمامداری دراسلام یک تکلیف و وظیفه الهی است که یک فرد در مقام حکومت و زمامداری گذشته از وظایفی که برهمه مسلمین واجب است یک سلسله تکالیف سنگین تری نیز دارد که باید انجام دهد .» ( همان ، ج 4 ، ص 191).

خاتمه : با توجه به مطالب بالا و آثار و نتایج عملی براساس تکلیف گرایی این نتیجه حاصل می شود که حضرت امام گرچه ازیک دیدگاه همه حرکت خویش را براساس تکلیف الهی انجام می داده اند و در اولین سند تاریخی مبارزاتی که ازایشان به یادگار مانده است در پیامی به دانشمندان اسلامی ودیگر اقشار کلام خویش را با موعظه الهی " قل انما اعظم بواحده ان تقوموا لله مثنی وفرادی " آغاز کرده اند ، بااین حال درعرصه های سخت تصمیم گیری همواره توجه به تکلیف الهی و وظیفه خدایی را گوشزد می کردند .

علی جان مرادی جو

پایکه اینترنتی منجی قرن





طبقه بندی: ما حماسه سازان 92،  اندیشه سیاسی امام،  امام خمینی (ره) و حماسه، 
برچسب ها: امام خمینی (ره)، حماسه سیاسی، دفاع مقدس،  
نوشته شده در تاریخ شنبه 30 شهریور 1392 توسط وحید
تمامی حقوق مطالب برای حماســـه ســــــازان 92 محفوظ می باشد